Delâlet (edebiyat)

Söz ile anlam arasındaki bağlantıya delâlet denir. Bir sözcüğün okunduğu ya da söylendiği zaman beyinde canlandırdığı anlamdır.

İki başlıkta incelenir:

• Sözle alakalı olmayan delâlet (gayr-i lafzi delâlet): Bu da ikiye ayrılır:

• • Delâlet-i vaz’iyye: Sözcükle anlamı arasında sözle ilgili olmayan çaÄŸrışıma dayalı bir baÄŸlantı vardır. Åžemsiyenin yaÄŸmuru anımsatması gibi.

• • Delâlet-i akliye: Parçanın bütünü, eserin yayıncısını, kainatın Allah’ı anımsatması gibi.

• Sözle alakalı delâlet (Lafz-ı delâlet): Bu da üçe ayrılır:

• • Delâlet-i mutabıkiye (Uygunluk): Sözün, ifade ettiÄŸi ÅŸeyin bütününü ifade etmesidir. ÖrneÄŸin ev denince bütün odalarının akla gelmesi gibi.

• • Delâlet-i tazammuniye: Sözün ifade ettiÄŸi ÅŸeyin bir bölümünü ifade etmesidir. Musluktan çeÅŸme, evden oda gibi.

• • Delâlet-i iltizamiye: Sözün kendi anlamı için gerekli olan bir baÅŸka anlamda kullanılmasıdır. Eli açık, gönlü geniÅŸ, aÄŸzı sıkı gibi.