Elma

?Elma

Bilimsel sınıflandırma

Alem:
Plantae

Åžube:
Magnoliophyta

Sınıf:
Magnoliopsida

Takım:
Rosales

Familya:
Rosaceae

Alt familya:
Maloideae

Cins:
Malus

Tür:
M. domestica
Binominal adı
Malus domestica
Borkh.

Elma (Malus domestica), gülgiller (Rosaceae) familyasından kültürü yapılan bir meyve türü.

En yakın akrabaları armut ve malta eriğidir. Elmanın, Doğu Anadolu'da ve Rusya'nın güneybatısında kalan bölgelerde ortaya çıktığı sanılmaktadır. Buradan bütün dünyaya yayılmıştır. Besin değeri çok yüksek olan bir meyvesi vardır. Tarih boyunca kültür çalışmalarıyla 1000 farklı elma çeşidi üretildiği tahmin edilmektedir.

5-12 m'ye kadar uzanan yaprak döken tacı geniş küçük bir ağaçtır. Yapraklar karşılıklı dizilişli, basit oval biçiminde, ucu sivri ve kenarları dişli, alt yüzü hafif tüylüdür. 5-12 cm uzunluğunda 3-6 cm genişliğindeki yaprakların sapı 2-5 cm kadardır.

Çiçekler yapraklarla birlikte açar. Beyaz olan çiçekler genellikle ilk açtığında açık pembedir. 2.5-3.5 cm çapında 5 taç yapraklıdır. Meyve sonbaharda olgunlaşır, ekseriya 5-8 cm çapındadır.

Konu başlıkları

1 Ekolojik özellikleri 2 Elma çeşitleri 3 Üretimi 4 Meyve verme yaşı 5 Türkiye'de 6 Sağlığa faydaları 7 Kullanımı

Ekolojik özellikleri

Elma, ılık ve serin iklim ile en az 500 mm yağış ister. -35° C soğuğa dayanabilir. Kurak ve sıcaktan hoşlanmaz. Toprağı tınlı, tınlı-kumlu, en az 1 m derinlikte olmalıdır. Taban suyu 1 m'de yakın olmamalıdır. Taşlı ve kireçli toprağı sevmez.

Elma çeşitleri

• Amasya elması: Kışın yenilen önemli bir çeÅŸittir. Meyvesi orta irilikte, sap tarafı biraz genişçedir. Sapı uzunca ve kahverengidir. KabuÄŸu yapışkan, ince, yeÅŸil üzerine açık kırmızıdır. Etli kısmı tatlı, sulu, güzel kokulu ve gevrektir. Çekirdekleri parlak kahverengi ve dolgundur. Ortalama ağırlığı 90 gramdır.

• Demir elması: Kışlık çeÅŸittir. Meyvesi irice, yuvarlak koniktir. KabuÄŸu ince, yeÅŸil üzerine koyu kırmızı çizgili ve seyrek beneklidir. Eti gevrek, kokusuz ve mayhoÅŸtur. Çekirdekleri ufak, dolgun ve uzuncadır. Ortalama ağırlığı 125 gramdır.

• Starking delicious elması: Kışlık çeÅŸittir. Meyvesi iri, yuvarlak konik, dilimli,sarı üzerine kırmızı, seyrek noktalı ve parlaktır. Eti sarımsı, yumuÅŸak, tatlı, sulu ve kokuludur. Ortalama ağırlığı 208 gramdır.

• Golden delicious elması: Kışlık çeÅŸittir. Meyvesi orta iri, yuvarlak koniktir. Sapı çok uzundur. KabuÄŸu donuk sarı-yeÅŸil, çok paslı ve seyrek beneklidir. Eti sıkı, az mayhoÅŸ, çok sulu ve hoÅŸ kokuludur. Ortalama ağırlığı 136 gramdır.

• Jonathan elması: Ä°ri, silindirik ya da konik biçimdedir. KabuÄŸu düzgün ve kırmızıdır. Eti açık sarı sulu ve tatlıdır.

• Hüryemez elması: Kışlık çeÅŸittir. Meyvesi çok iri, basıktır. Sapı uzun ve kalındır. KabuÄŸu sarı-yeÅŸil, seyrek kahverengi beneklidir. Eti gevrek, çok sulu ve çok mayhoÅŸtur. Çekirdekleri kısa dolgundur. Ortalama ağırlığı 300 gramdır.

Ãœretimi

Elmanın kültür çeşitleri aşıyla üretilir. Ancak bazı çeşitler kök sürgünü ile üretilebilmektedir. Anaç olarak tohumdan yetiştirilmiş yabani elmalar kullanılır.

Meyve verme yaşı

Elma 4-5 yaşında meyve vermeye başlar. 8-10 yaşında verim oldukça yüksektir. Ömrü 50-60 yıldır.

Türkiye'de

Türkiye'de iyi gelir sağlayanlar meyve türlerinden birisi elmadır. Üretimi oldukça iyi düzenlenmiş bulunan yerlerde dönümden ortalama 300-600 kg meyve elde edilebilmekte, bakım şartlarının iyi olduğu durumlarda bu miktar 1000 kg'a kadar yükselmektedir. Bu miktar bazı ülkelerde üç tonun üzerindedir. Türkiye'de elma tüketimi kişi başına 20 kg civarında olup, ülke dünyada en fazla elma tüketenler arasında yer almaktadır.

Türkiye'de organik tarım düşüncesinin yaygınlık kazanmasıyla birlikte birçok yerde yerel olarak bilinen elma türlerinin ticari olarak üretilebilmesi içinde çalışmalar başlatılmıştır.

Sağlığa faydaları

Araştırmalar elmanın, prostat ve akciğer kanseri riskini azalttığını göstermiştir.Diğer birçok meyve gibi elma da yüksek miktarda C vitamini ve bunun yanında kanser riskini ve DNA hasarını azaltan, değerli antioksidanlar içermektedir. Bundan ayrı olarak, zengin lif içeriği kalın bağırsak faaliyetlerine yardımcı olmanın yanında kalp hastalıklarında, kilo vermede ve kolesterolün kontrolünde etkilidir. Elmanın içeriğindeki bazı kimyasallar Parkinsonizm ve Alzheimer gibi beyin hastalıkları konusunda da koruyucudur. Çünkü taze elmada bulunan bazı antioksidanlar, beyin hücrelerini oksidatif stresten kaynaklanan nörotoksiditen korumaktadır.

Kullanımı

Elma bol vitamininden dolayı çok sevilen meyvelerden biridir. Vitaminlerden A ve C vitaminleri oldukça fazla miktarlarda bulunur. B vitamini pek azdır.

Elma yiyenlerde akli bozuklukların ve teneffüs yolları rahatsızlıklarının azaldığı ve diş çürümesi nisbetinin % 30'dan daha az olduğu tıbbi kaynaklarda belirtilmektedir. Elmanın % 83-85'i su, 0,40 protein, 8,35 invert şeker, 1,60 sakkaroz, 0,07 tanen, 1,32 ham lif 0,41 kül, ayrıca çok az miktarda mangan, bakır, flor, magnezyum, kalsiyum, potasyum vs. maddeleri ve 100 gramında 59 kalori mevcuttur.