Eski Nubiya dili

Eski Nubiya dili Orta Çağ Nubiya'sında M.S. 8. yüzyıl-10. yüzyıl arasında kullanılan yazılı dile verilen isimdir. �u anda bölgede konuşulan Nubiya dillerinin antik bir çeşitidir, özellikle modern Nobiin dilinin muhtemel atasıdır. En azından yüz kadar belge sayfasında korunmuştur, çoğunlukla Hristiyanlık ile ilgili metinlerdir ve Koptik (Yunan) yazısının değiştirilmiş bir şekli ile yazılmıştır; en çok bilineni Aziz Menas'ın �ehitliği metnidir. Meroitik, Geez ve Sabaean sayılmazsa en eski Sahra altı Afrika dili ile yazılmış metindir.

Konu başlıkları

1 Yazım 2 Dilbilgisi
2.1 Ä°sim 2.2 Zamir 2.3 Fiil
3 Örnek metin 4 İlgili Olabilecek Siteler 5 Kaynaklar

Yazım

Eski Nubiya Yunan alfabesinin bir uncial çeşidi ile yazılmaktaydı. Yunan alfabesine ek olarak üç Koptik harfi — ϣ "sh", ϩ "h", ve ϭ "j" — ve üç Nubiya'ya özgü harf: görünüşte Meroitik yazıdan türemişe benzeyen ⳡ "ny" ve ⳣ "w" ve iki Yunan gammasının bağlanmış hali olduğu düşünülen ⳟ "ng". Aşağıdaki durumlar olduğunda her harfin üzerine bir çizgi çizilirdi:

• bir sesli harf kendi başına bir hece oluÅŸturduÄŸunda veya l, n, r, veya j harflerinden birinden sonra gelmesi durumunda.
• bir sessiz harfden önce gelen i (bazen yazılmaz) harfi olması durumunda.

/i/ sesi ε olarak da yazılabilmektedir, ̄ ει, η;, ι, veya υ; /u/ normalde ου olarak yazılmaktadır. Bazen ikili ünlülerde, ι harfinin üzerinde iki nokta konarak yarı-ünlü y harfi olduğu belirtilirdi.

Uzatılarak okunan ünsüz harfler çift olarak yazılırdı; uzun ünlüler genellikle kısalardan ayırdedilmezdi. Tonlar işaretlenmezdi.

Noktalama işaretleri arasında, şunlar vardır: kabaca nokta veya iki nokta üstüste gibi kullanılan, yüksek nokta - (bazen onun yerine çift ters eğik çizgi \\ de kullanılırdı), soru işareti olarak kullanılan eğik çizgi /, metinlerde mısraları ayırmak için kullanılan çift eğik çizgi //.

Dilbilgisi

Ä°sim

Eski Nubiya'da ismin cinsi (gender) veya tanımlık (article) yoktur. İsim gövdeden ve ona eklenen hal sonekleri ve takılardan oluşur; temel olanlar:

• -l ismin yalın hali, özneyi iÅŸaretler: örneÄŸin, diabolos-il "ÅŸeytan"; iskit-l "dünya".
• -n(a) -in hali, sahiplik eki: örnek iart-na palkit-la "düşünceler denizine doÄŸru".
• -k(a) "emir ", doÄŸrudan veya dolaylı yoldan belirtmek için: örneÄŸin, Mikhaili-ka "Mikael'e"
• -lo -de hali, "-de" eki
• -la içindelik durumu, anlamı "içinde"
• -do, anlamı "üzerinde"
• -dal anlamı "ile"

En sık kullanılan çoğul eki -gu- ekidir; örneğin uru-gu-na "kralların", veya gindette-gu-ka "dikenler" (nesne), -agui- yüklem olarak kullanılmaktadır. Daha ender kullanılan çoğul ekleri, -rigu- (örneğin mug-rigu-ka "köpekler (nesne)" (yüklem olarak -regui-) ve -pigu- ekleridir.

Zamir

Temel zamirler:

• ai- "ben"
• ir- "sen"
• tar- "o"
• er- "biz (sen dahil)"
• u- "biz (sen hariç)"
• ur- "siz"
• ter- "onlar"

İşaret zamirleri olarak in- "bu", man- "şu"; soru zamirleri olarak ngai- "kim?", min- "ne?", islo "nerde?", iskal "nasıl?", sayılabilir.

Fiil

Fiilin beş hali vardır: şimdiki zaman, iki farklı geçmiş zaman, gelecek zaman ve emir kipleri. Herbiri için, dilek kipi ve bildirme kipi şekilleri bulunmaktadır. Çekimler özneye (kişiye) göre olur, örneğin, şimdiki zamanda doll- "istemek" fiili için:

• dollire "istiyorum"
• dollina "istiyorsun", "istiyor"
• dolliro "istiyoruz", "istiyorsunuz"
• dollirana "istiyorlar"

Örnek metin

κτ̄κα γελγελο̄ςουανον ῑη̄ςουςι να⋊αν τ�ικα- δολλε πολγα�α πεςςνα- παπο ς̄κοελμ̄με εκ̄κα

Kitka gelgelosuannon Iisusi manyan trika- dolle polgara pessna- papo iskoelimme ikka.

Kelime çevirisi: "Kaya ve-de-onlar-yuvarlandı-uzağa İsa göz çift yüksek kaldırmak o-dedi baba ben-teşekkür sana."

Çeviri: "Ve onlar kayayı yuvarlayarak uzaklaştırdıklarında, İsa, gözlerini yükseğe kaldırarak, dedi: Baba, sana teşekkür ediyorum."

Ä°lgili Olabilecek Siteler

http://dkuug.dk/jtc1/sc2/wg2/docs/n2744.pdf Bu Unicode öneri metninde Eski Nubiya alfabesinde bulunan tüm harfler, özellikle Unicode'a yenı eklenmesi istenen harfler ile ilgili ayrıntılı bilgiler bulunabilir.

Kaynaklar

• Ä°ngilizce 'daki 10 Nisan 2006 tarihli Old Nubian language maddesi
  • Browne, Gerald M. (1982) Griffith's Old Nubian Lectionary. Rome/Barcelona.
  • Browne, Gerald M. (1988) Old Nubian Texts from Qasr Ibrim I (with J.M.Plumley), London.
  • Browne, Gerald M. (1989) Old Nubian Texts from Qasr Ibrim II. London.
  • Browne, Gerald M. (1996) Old Nubian dictionary. Corpus scriptorum Christianorum orientalium, vol. 562. Leuven: Peeters. ISBN 9068317873.
  • Browne, Gerald M. (1997) Old Nubian dictionary - appendices. Leuven: Peeters. ISBN 9068319256
  • Browne, Gerald M. (2002) A grammar of Old Nubian. Münich: LINCOM. ISBN 3895868930.
  • Griffith, F. Ll. (1913) The Nubian Texts of the Christian Period. ADAW 8.
  • Zyhlarz, Ernst (1928) Grundzüge der nubischen Grammatik im christlichen Frühmittelalter (Altnubisch): Grammatik, Texte, Kommentar und Glossar. Abhandlungen für die Kunde des Morgenlandes, vol. 18, no. 1. Deutsche Morgenländische Gesellschaft.