On ve on birinci asırda Diyarbakır´da hüküm süren kürt hanedan. Mervanilerin kurucusu Ebu Abdullah el-Hüseyn bin Düstek el-Baz, onuncu asrın ortasından itibaren DoÄŸu Anadolu´da fetihlere giriÅŸti. Ilk önce Erciş´i ve çevresindeki müstahkem (saÄŸlam) mevkileri aldı. Baz, nüfüzunu kuvvetlendirerek, Büveyhilerin hakimiyetindeki Diyarbakır ve Silvan ve Nusaybin´i ele geçirdi. Büveyhi nüfuzunun azalmasından istifade ederek, 984 senesinde Åžii-Büveyhi sultanı Samsamüddevle Merzubani´yi maÄŸlub edip Musul´u ele geçirdi. BaÄŸdad´ı almak istediyse de baÅŸaramadı ve Musul´u boÅŸaltmak zorunda kaldı. 991 senesinde tekrar Musul´u ele geçirmek için harekete geçen Baz, ÅŸehrin hakimi olan Hamdaniler karşısında maÄŸlub oldu ve bu savaÅŸda öldü. Bunun üzerine kız kardeÅŸinin oÄŸlu Hasen bin Mervan, Baz´ın dul eÅŸiyle evlenerek tahta geçti. Hamdaniler ile mücadeleye devam ederek onları iki defa maÄŸlup etti. Hasen bin Mervan, 997 senesinde Diyarbakır´da öldürülünce, yerine kardeÅŸi Mumehhüdüddevle SaÃd bin Mervan geçti. Said ile Ebu Nasr bin Mervan arasında mücadele baÅŸladı. Ebu Nasr, 1011 senesinde Saidi zehirleterek ortadan kaldırdı ve Mervani tahtına geçti.
1011´de hükümdar olan Ebu Nasr, elli seneden fazla hüküm sürdü. Mervanilerin bölgedeki hakimiyetini kuvvetlendirip refahını yükseltti. Abbasi halifeliğin yüksek hakimiyetini tanıdı. Devrin kuvvetli komşu devletlerinden Bizanslılar ve Fatımililere karşı istiklalini korumak için maharetle iyi münasebete bulundu. Ebu Nasr bin Mervan devrinde Diyarbakır, Silvan ve çevresindeki şehirlerin hayat seviyesi yükseldi. Kültür ve sanat eserleri meydana getirildi. Ibn-i Mervan´ın elli senelik saltanati sırasında hakim olduğu topraklarda bir sulh ve asayiş devri yaşandı. Alimler ve şairler himaye gördüler. Mervanilerin hakim olduğu bölgede Şafii mezhebi yayıldı.
Ebu Nasr bin Mervan´ın ölümünden sonra ülke toprakları Nasır ve Said adlı oğullari arasında bölüşüldü. Böylece Mervanilerin gücü zayıflamaya başladı. Diyarbakır´ı elinde bulunduran Nasır, 1071 senesinde Selçuklu Sultanı Alb Arslan´a tabi oldu. Nasır´ın ölümünden sonra yerine oğlu Mensur gecti. Selçuklu veziri Fahrüddevle bin Cehir Mervani topraklarını ele gecirmek için Sultan Melikşah´dan izin aldı. 1085 senesinde Selçuklu ordusu şiddetli bir çarpısmadan sonra bölgeyi ele geçirdi. Son Mervani hükümdarı Mensur, 1096 senesinde ölünceye kadar Ceziret-i Ibni Ömer´de (Cizre) yasadi.