Vicdan

Birçok dinde, birçok felsefi akımda, mistisizmde önem verilmiş bir kavramdır. Günümüzde kimileri "kamusal vicdan" ifadesini kullanmaktaysa da, dinsel, mistik vb. alanlarda böyle bir kavram bulunmaz, vicdan kavramı bu alanlarda hep bireysel vicdan anlamında kullanılmıştır. Felsefeye göre, iç huzuru veya iç sıkıntısı vererek kişiyi uyaran vicdan bir kavram değil, kişinin bir yeteneğidir. Felsefede metafizik anlayış, bu yeteneğin doğuştan var olduğunu ileri sürer, diyalektik anlayış ise insanın içinde bulunduğu toplumsal koşullarla belirlenmiş görgü ve bilgisinin sonucunda oluştuğunu ileri sürer. Neo-spiritüalist görüşe göre ise, ruhun ancak belirli bir gelişim aşamasında (hayvanlık ara aşamasından sonraki insanlık aşamasında) açığa çıkan, ruhun gelişimi oranında derece derece gelişen bir yeteneğidir.

Vicdan hakkında yapılan farklı tanımlar

• Vicdan insanın görgü ve bilgileriyle kendini yargılama yetisidir. (Felsefi tanım)

• Vicdan kiÅŸiye eylemleri hakkında yargılayarak, onaylayarak, hesap sorarak, suçlayarak hükümler veren öznel bir bilinçtir.

• Vicdan insana hata ve doÄŸruyu bildiren bir iç sestir.

• Vicdan insana iyi ve kötüyü gösteren en iyi yol gösterici, en iyi pusuladır.

• Vicdan neyin doÄŸru neyin yanlış olduÄŸunu bildiren gerçek ve tek ahlak hocasıdır.

• Vicdan hata ve doÄŸrunun sınırını belirleyen, uyumak bilmeyen, kiÅŸiyi her an, her yerde izleyen, kiÅŸinin niyetlerine göre yargılarda bulunan bir hakimdir.

• Vicdan insanın bütün duygu ve düşüncelerini, bu duygu ve düşüncelerdeki maksat ve niyetleri adım adım izleyen, hiçbirisini kaçırmayan, hatır, gönül, hoÅŸgörü, merhamet, dostluk, iltimas vb. tanımadan yargılayıp sorumluluÄŸu takdir eden her zaman uyanık bir hakimdir.

• Vicdan, ruhun Ä°lahi irade yasaları’nın yüce bir ses tarzında yansıdığı, Ä°lahi Ä°rade Yasaları’nın gereklerini bildiren bir yeteneÄŸidir. (Neo-spiritüalist tanım)