Work and Travel, WAT ya da Work and Travel in USA, Amerika Birleşik Devletleri'nin kültürler arasında yakınlaşma sağlamak ve sezonluk olarak artan düşük/orta vasıflı çalışan ihtiyacını karşılamaya yardımcı olmak amacıyla 1961'den bu yana ABD Dışişleri Bakanlığı'na (Department of State) bağlı "Bureau of Educational and Cultural Affairs" aracılığıyla sürdürdüğü 'Değişim Ziyaretçisi' (Exchange Visitor) uygulamalarından Summer Work/Travel programının, programı yürüten sponsor kuruluşlarca kullandıkları markaları, aynı zamanda programın bilinen adlarıdır.
Program, dahil olan ülkelerdeki -buna Türkiye 90'ların başından bu yana dahildir- üniversite öğrencilerinin, yaz aylarında ABD'de geçici işlerde çalışarak yaşamlarını sürdürmelerine ve bu sürede ABD'yi gezip tanıyarak İngilizce'lerini geliştirmelerine olanak sağlamaktadır. Program, ABD'li işverenlerin vasıfsız ya da düşük vasıflı işlerde, sadece yoğun sezonda çalışacak işçi bulması için de en uygun yöntem sayılmaktadır.
Programa Katılmamın Faydaları Farklı Kültürleri Tanıyın! Bu programa katılarak yaz tatili boyunca hem çalışarak hem de gezerek Amerikalıların günlük yaşamlarıyla direk bir ilişki içerisinde olursunuz. Ayrıca gerek Amerika'da yaşayan gerekse bu program aracılığı ile dünyanın bir çok ülkesinden gelen diğer öğrencilerle de etkileşim içerisinde olarak, bir taraftan bir çok dünya kültürünü yakından tanıma fırsatı bulurken bir taraftan da kendi kültürünüzü onlara tanıtma fırsatı elde edersiniz. Ülkemizden daha önce programa katılan bir çok öğrenci, kültürümüzü başkalarına tanıtılması ve kültürümüz hakkındaki yanlış anlayışların giderilmesi için bu programın çok büyük bir fırsat olduğunu söylemektedirler.
İngilizcenizi Geliştirin! Programın en güzel yanlarından birisi, burada öğrendiğiniz İngilizce bilgi ve becerilerinizi gerek iş yaşamında gerekse gündelik yaşamda uygulama ortamı bulacak olmanızdır. Bu ise Türkiye'de elde edemeyeceğiniz büyük bir fırsattır. Bu sayede kendinize olan güveniniz artacak ve İngilizce konuşurken daha rahat ve cesur olacaksınız.
Çalışarak Kazanç Elde Edin! Daha önceden sizin için ayarlanan bir işte çalışmak programın bir parçası olduğundan, bu şekilde Amerika'daki yaşam masraflarınızı karşılayabilir ve ailenize fazla yük olmadan farklı ve dopdolu bir yaz geçirebilirsiniz. Çalışacağınız işlerde resmi olarak çalışacak ve bir Amerikalı ile aynı ortama ve aynı haklara sahip olacaksınız. Sizlere çalışma ve para kazanma imkanı vermesi dolayısıyla bu program, alternatifi olmayan bir programdır. Denebilir ki Amerika'ya gitmenin ve orada bir yaz geçirmenin en ekonomik şekli, Work and Travel Programına katılmaktır. Kendi kazandığınız parayı harcamanın insana ne kadar büyük bir mutluluk verdiğini siz de hissedeceksiniz. Siz de önceki katılımcıların yaptığı gibi, kazandığınız para ile arkadaşlarınızla birlikte Amerika'da özgürce gezmenin, eğlenmenin ve alış veriş yapmanın tadına varacaksınız.
Yurtdışı Tecrübesi Kazanın! "17. ve 18. yüzyıllarda bilim adamı olmanın en önemli kriterlerinden birisi, yurtdışına çıkmak, birkaç ülke gezmek ve kendi ülkesine o ülkelerden bakabilmek ve ülkesini oralarda edindiği bilgi ve tecrübelerle değerlendirebilmekti. O zamanlar ne uçak, ne tren ve ne de otobüsler vardı bugünkü gibi. İnsanlar at sırtında gerçekleştirebiliyordu bu seyahatlerini. Bu kriter bugün de çok önemlidir ve bunu gerçekleştirmek eskiye oranla çok daha kolaydır. Batı'yı en azından bir kere görmek, oralardaki yaşamı tecrübe edip, gözlemlerde bulunmak önemlidir. Bir Asya'yı, bir Ortadoğu'yu ziyaret etmek de önemlidir. Bu yönüyle düşündüğümüzde Work and Travel Programı, bu amacınızı gerçekleştirmede bir araçtır, kaçırılmaması gereken bir fırsattır.
İş Deneyimi Elde Edin! Daha şimdiden bir iş tecrübesi elde ederek gelecekteki iş yaşamınız için bir basamak oluşturmuş olursunuz. Amerika'da elde ettiğiniz bu iş tecrübesini okul sonrası iş yaşamınıza bir referans olarak gösterebilirsiniz. Aynı zamanda, daha okul zamanında elde edeceğiniz bu tecrübe ile ilerideki iş yaşamınızda nelerle karşılaşabileceğinizi görmüş olacak ve kendinizi geleceğe ona göre hazırlayacaksınız.
Farklı ve Dopdolu bir Tatil Geçirin! Kısaca "Travel" kısmı diyeceğimiz programın bu bölümü öğrencilerin en çok sevdiği ve hoşlandığı bölümdür. Kendi kazandığınız para ile araba kiralayıp Amerika'nın en popüler eyalet ve şehirlerini gezebilir, istediğiniz gibi eğlenebilirsiniz. New York City, New Jersey, Boston, Washington DC, Virginia, Chicago, Niagara Falls, Miami, Orlando, Los Angeles ve San Francisco….Öğrencilerin ilgisini çeken en popüler yerler…Ayrıca Harvard, MIT, Columbia gibi dünyanın en önde gelen üniversitelerini gezmek de öğrenciler arasında en revaçta olan gezilerden birisidir.
Siz de bütün bu güzellikleri elde etmek, yaşamak istiyorsanız, sizi bu programa katılmaya davet ediyor ve 2007 yaz tatilinizin hayatınızda unutulmayacak güzel anılar ve tecrübelerle geçmesini diliyoruz. ([http://www.onlinetercumanlik.com/wt2.asp)
Work And Travel programına katılmak için 18-25 yaşları arasında olmak, programa başvurulan yıl bir lisans ya da yüksek lisans programına tam zamanlı öğrenci olarak kayıtlı olmak (başvurunun yapıldığı yıl son sınıfta olanlar ve açık öğretim öğrencileri katılamazlar), en az orta seviyede İngilizce bilmek ve genel not ortalamasının 4 üzerinden en az 2 olması ön koşullardır.
Bu koşullara uyan adayın katılımı için, ABD hükümetinin programı sponsor kuruluş vasfıyla yürütmeleri için yetkilendirdiği kâr amacı gütmeyen organizasyonlardan birinin Türkiye temsilcilerinden birine başvurması ilk adımdır. Her yıl bu program aracılığıyla 50.000'in üzerinde öğrenciye sponsorluk yapan Council Exchanges (CIEE), bu konudaki en yaygın organizasyondur. CIEE Türkiye temsilcilerinin bir listesi için burayı tıklayın. CCI, CETUSA, InterExchange, Alliances Abroad ve Intrax diğer önde gelen sponsor kuruluşlardır.
Genellikle sponsor kuruluşlar ya da bu kuruluşların temsilcileri öğrenci çalıştırmayı kabul eden işverenlerle anlaşarak, işverenden alınan bir iş anlaşmasını öğrenciye sağlarken, öğrencinin bu anlaşmayı kendi imkanlarıyla elde etmesi de(self-placement) tamamen yasaldır. Bu yöntemin yanında, Road Show olarak bilinen toplantılarla sponsor kuruluşlar, belli dönemlerde bazı işverenlere ülkeleri gezdirip, işverenlerin kendi öğrencilerini seçmelerini sağlar. Bu toplantılara katılmak için toplantıdan belli bir zaman önce temsilciye kayıt yaptırmış olmak gerekir. Programa Türkiye'den katılan adayların, vize başvurusu yapabilmek için geçerli bir iş anlaşmasına sahip olması gerekir.
İş anlaşması ve sponsor kuruluşun istediği diğer belgeleri (öğrenci belgesi, fotoğraf, pasaport fotokopisi gibi) temsilci, öğrenciden alarak sponsor kuruluşa iletir. Çalışma izni anlamına da gelebilecek DS-2019 formu (Certificate of Eligibility for Exchange Visitor Status), bu belgeleri alan sponsor tarafından basılarak yine temsilci aracılığıyla öğrenciye iletilir.
DS-2019 ve diğer gerekli vize evrakları ile İstanbul ya da Ankara'daki ABD konsolosluklarından birine, temsilcinin alacağı bir randevu ile vize başvurusu yapan öğrenci, pasaportuna okulunun kapalı olduğunu ve çalışabileceğini beyan ettiği tarih aralığı için basılan J-1 vizesi ile resmen programın katılımcısı olur. Kriterlere uyan katılımcıların vize alma oranı %90 civarındadır.
Çalışma süresi, en erken 1 Haziran'da başlayabilir ve 19 Ekim'de biter. Katılımcının çalışabileceği süre, bu tarih aralığında olmak kaydıyla en fazla dört aydır. Katılımcılar, DS-2019 formu üzerinde yer alan, çalışmaya başlayacakları tarihten bir hafta önce ABD'ye giriş yapabilecekleri gibi, çalışma süresinin bitiminin ardından bir ay da (en geç 18 Kasım'a kadar) çalışmadan ABD'de turistik amaçlı olarak kalabilir. Vizelerinde 'M' (Multiple Entry) ibaresi bulunan katılımcılar, bu ek süreye girmeden önce farklı ülkelere giriş (o ülkenin vize koşullarına bağlı olarak) ve ABD'ye geri dönüş hakkına sahiptirler. Güney Yarım Küre ülkelerinin öğrencileri, sadece kış aylarında çalışabilmektedir.
Program katılımcıları, genellikle turistik bölgelerdeki oteller, restoranlar, eğlence parkları, kumarhane, plaj ve havuzlarda İngilizce seviyeleri ve yeteneklerine göre değişen pozisyonlarda (Örneğin garson, cankurtaran, kat görevlisi) çalışmaktadırlar. Alaska'daki balık işleme fabrikalarında da sezonluk öğrenciler çalışmakta, ancak bu tür işler yoruculuğu, zorluğu ve çalışılan yerlerin koşulları itibariyle diğer işlerden ayrılmaktadır. Katılımcılar, eyalet alt sınırının üzerinde bir saatlik ücretle (ortalama 6-8 USD) ya da bahşiş tabanlı bir işte çalışarak aylık ortalama 1000-2000 USD kazanarak yaşamlarını sürdürme, belki de program için harcadıkları masrafları çıkarma şansı yakalamaktadır. Katılımcılar haftada ortalama 40-60 saat çalışmakta ancak alt ya da üst sınır bulunmamaktadır. Aynı işyerinde 40 saatin üzerinde çalışan öğrenci normal saatlik ücretin 1,5 katı (overtime)ücretle çalışabilmektedir. Genellikle çalışmaya başladıktan itibaren ilk 2 hafta maaş alınamadığı göz önünde tutulmalıdır.
İşverenler, genellikle konaklama konusunu üstlenseler de, doğrudan sorumlu olmayabilirler. Bu nedenle; ücret, çalışma saati, konaklama, ulaşım ile ilgili net ve kesin bilgiler iş anlaşmasında yer almalı ve katılımcı tarafından dikkatlice incelenmeli, gerektiğinde işverenle irtibat kurularak bilgiler doğrulanmalıdır.
Katılımcılar, ABD'de oldukları süre boyunca, ABD yasalarına, program kurallarına ve sponsor kuruluşla yaptıkları anlaşmalara uymakla yükümlüdürler. Katılımcı, ABD'ye vardığında Social Security Number (SSN) başvurusu yaptığını gösteren bir belge ile işe başlayabilir. Fiziki olarak SSN kart ya da numara sahibi olduğunda bunu işverene bildirmelidir. Daha önce değişim öğrencisi çalıştırmamış bir işveren, SSN sahibi olmayan kişiyi işe başlatmamakta ısrar edebilir. Bu nedenle katılımcı, durumun işveren tarafından bilindiğinden emin olmalıdır.
Katılımcılar, birden fazla işte çalışabilirler, ancak bunu sponsor kuruluşa bildirmek ve diğer işlerini aksatmamak zorundadırlar. Genellikle bir işten ayrılma prosedürü de ayrılmadan 15 gün önce işveren ile sponsora bildirme ve bazen de bir gerekçe sahibi olma zorunluluğu içerir. (İşverenlerin sponsorla katılımcının işten ayrılamayacağına dair bir anlaşma yapmış olabileceğini unutmayın.) Katılımcılar, kurallara uymak şartıyla tüm eyaletlerde çalışabilir ya da gezebilir.
Katılımcıların sponsor kuruluşa karşı olan sorumluluklarının yanında sponsor kuruluşların da öğrencilere oryantasyon programı sağlamak, 24 saat acil telefon desteği ve gerektiğinde fiziksel destek vermek, kapsamlı sağlık sigortası yapmak, çok acil durumlarda öğrencilere kredi vermek, kaybolan DS-2019'ları yenilemek gibi zorunlulukları bulunmaktadır. Pasaportunuzun kaybolması/çalınması durumunda en yakın Türk konsolosluğu ile bağlantıya geçmelisiniz.
ABD Hükümeti, 2002 yılında, öğrencilerin durumları hakkında daha fazla bilgi sahibi olma istekleri doğrultusunda SEVIS(The Student and Exchange Visitor Information System) adıyla bilinen sistemi F-1, M-1 ve J-1 statüsündeki öğrenciler için zorunlu kıldı. Bu sistemle birlikte öğrenciler ABD'ye vardıkları günü ve saati doğrulamaktan, işyerini değiştirmeye kadar tüm bilgileri bu sisteme girmek zorundalar. Bu gerekliliği yerine getirmeyen öğrenciler için programlarının iptal olması da dahil bazı yaptırımlar uygulanabilir. Sisteme kayıt için belirli bir ücretin (2006 için 35 USD) ödenmiş olması da gerekmektedir. SEVIS sistemine giriş için sponsor organizasyonlar kendi sistemlerini geliştirerek öğrencilere yardımcı olmaktadır. Katılımcı sisteme erişemediği durumlarda, sponsoru arayarak da bilgilerini verebilirler.
Katılımcılar, ABD'deki yasal sürelerinin dolmasının ardından ülkelerine dönmek zorundadırlar. J-1 türü vize uzatılamaz, katılımcı statü değişimi için başvuru yapabilse de genellikle programın tabiatına uymadığı gerekçesiyle bu istek onaylanmaz. Program katılımcısının, ülkesine dönüşünün ardından konsolosluğu bilgilendirmesi gerekebilir. Bir katılımcı, şartları sağladığı müddetçe tekrar katılım için başvurabilir.
ABD'de de çalışırken bazı vergileri ödeyen katılımcılar, Türkiye'ye dönüşlerinin ardından (bir sonraki yılın başlarında gerekli formların işverenler tarafından postalanmasının ardından) vergi iadesi için başvuru yapabilir ve ABD'de ödedikleri vergilerin bir kısmını geri alabilirler. Vergi iadesi almak için bir aracı kurum kullanabilir ya da IRS internet sitesinden gerekli formları indirerek kendileri de başvuru yapabilirler.
Program, temsilciye ödenen 1100 USD program ücreti (kendi işini bulanlar için genellikle 700 USD), 16 USD vize randevu ücreti, 35 USD SEVIS ücreti, konsolosluğa ödenen 100 USD vize başvuru ücreti ve gidilen şehre göre değişen gidiş dönüş uçak bileti (750-1000 USD) olmak üzere ortalama 2000 USD civarında maliyet yaratmaktadır. Buna ortalama 500 USD cep harçlığı ve katılımcı pasaport sahibi değilse bir yıllık hususi pasaport bedeli olarak 206 YTL eklenmelidir. Resmi (yeşil) pasaport, çalışma izni sağlayan vizelerde geçerli değildir. Vize başvurusu reddedilen adaylara program ücreti temsilciyle yapılan anlaşma dahilinde kesinti yapılarak ya da kesintisiz olarak geri ödenirken, vize ve pasaport için yapılan harcamalar geri alınamamaktadır.
Katılımın her yıl daha da arttığı program, Türkiye'de 2000'li yıllarla birlikte adını duyurmaya başladı. Doğu Avrupa ülkeleri öğrencilerinin yıllardır kullandığı bu sisteme, Türkiye'den 2006 yılında 5500 öğrenci vize alarak katıldı. Bulgaristan, Rusya, Slovakya, Polonya gibi ülkelerin her birinden yılda 10.000'in üzerinde öğrencinin katıldığı programa ilginin önümüzdeki yıllarda katlanarak artması bekleniyor. Tüm bu popülariteye rağmen, adayların bunun bir çalışma değil kültürel değişim programı olduğunu unutmaması, amaçlarını ve beklentilerini belirleyerek başvuru yapmaları, başvuru yaparken seçtikleri danışman şirketin güvenilirliğini araştırması, temsilci, sponsor ve işverenle yaptıkları sözleşmeleri dikkatle incelemesi, eski katılımcıların görüşlerini almaları ve programın tabiatı gereği çeşitli aksaklıklarla karşılaşılabileceği, bu durumlarda alınan desteklere rağmen kendi ayakları üzerinde durması, hatta gerektiğinde kendi başının çaresine bakması gerekebileceğini unutmaması gerekmektedir.